ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත බෞද්ධ ජනතාවට විතරක් නෙවෙයි, ලෝකවාසී බෞද්ධයන්ටම ඇසළ පුර පසළොස්වක පෝය කියන්නේ අතිශයින්ම පූජනීය, ඒ වගේම ඓතිහාසික සිදුවීම් රැසක් සනිටුහන් කරපු වැදගත් දිනයක්.
බුද්ධ චරිතයේ මෙන්ම ලංකා ශාසන ඉතිහාසයේත් හැරවුම් ලක්ෂ්ය රැසක් සිදු වුණේ මෙන්න මේ පින්බර ඇසළ පෝ දිනකදීයි.
බුද්ධ චරිතයේ සුවිශේෂී සංධිස්ථාන:
-
මහා අභිනිෂ්ක්රමණය: සිද්ධාර්ථ කුමාරයන් සසඳා බලද්දී ගිහිගෙයි සැප සම්පත් අතහැරලා, සත්ය ගවේෂණය උදෙසා අභිනිෂ්ක්රමණය කළේ අද වැනි ඇසළ පෝ දිනකයි.
-
මාතෘ කුස පිළිසිඳ ගැනීම: සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මහාමායා දේවියගේ කුස තුළ පටිසන්ධිය ලැබීම සිදුවූයේ ද ඇසළ පෝ දිනකදීයි.
-
රාහුල කුමරුගේ උපත: සිද්ධාර්ථ-යශෝධරා යුවළට රාහුල පුතණුවන් උපත ලැබුවේ ද මෙදිනයි.
-
ප්රථම ධර්ම දේශනාව: බුද්ධත්වයට පත් බුදුරජාණන් වහන්සේ, බාරාණසියේ ඉසිපතන මිගදායේදී පස්වග තවුසන් උදෙසා "ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය" දේශනා කරමින් තමන් වහන්සේගේ ප්රථම ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූයේ ද ඇසළ පෝ දිනකදී වීම විශේෂත්වයක්.
-
පළමු සඟ සමුළුව: බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසු, මහාකස්සප හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් පැවැත්වුණු ප්රථම ධර්ම සංගායනාව සඳහා මූලික පූර්ව කටයුතු ආරම්භ වූයේ ද ඇසළ පෝ දිනකයි.
ලංකා ශාසන ඉතිහාසයට ඇසළ පෝය සම්බන්ධ වන හැටි:
-
වස් විසීම ආරම්භ වීම: උපසම්පදා භික්ෂූන් වහන්සේලා තෙමසක් පුරා එක තැනක වැඩ සිටිමින් මහජනයාට සෙත සලසන 'වස් විසීමේ' පූජනීය චාරිත්රය ආරම්භ වෙන්නේ ඇසළ පෝයට පසුදිනයි.
-
ලංකාවේ ප්රථම විනය සංගායනාව: මහා අරිට්ඨ හිමියන් විසින් ශ්රී ලංකාවේදී ප්රථම වරට විනය පිටකය සංගායනා කරමින්, දේශීය භික්ෂු පරම්පරාවක් සහ ශාසනික පදනම ලංකාව තුළ සපථ කළේ ද ඇසළ පෝ දිනකයි.
-
රුවන්වැලි මහා සෑ රජුන්ගේ ආරම්භය: ස්වර්ණමාලී මහා සෑයට මුල්ගල තැබීම සහ එහි ධාතු නිධානෝත්සවය සිදුවූයේ ද මෙදිනයි.
මේ පූජනීය ඉතිහාසය නිමිති කරගෙනයි, ශ්රී දළදා වහන්සේ උදෙසා පැවැත්වෙන ඓතිහාසික මහනුවර ඇසළ පෙරහැර මංගල්යය ඇතුළු දිවයින පුරා පූජනීය පෙරහැර සංස්කෘතිය ආරම්භ වන්නේ.
